Kripto Paralarda “Buyback” Dönemi: Uniswap ve Hyperliquid Öncü Oldu

Key Takeaways

• “Buyback” mekanizması, American Securities and Exchange Commission (SEC) baskısı nedeniyle 2022’de duraksasa da, 2025’te geri dönüş yaptı.
• SEC’nin yeni değerlendirme kriterleri ve Clarity Act gibi yasal reformlar, güvenli bir “buyback” yönetimi tasarımına olanak sağladı.
• Uniswap ve Hyperliquid gibi projeler, merkezi olmayan yapıları sayesinde “buyback” modelleri uygulamada öncü rol üstleniyor.
• Clarity Act, kripto varlıkların hukuki sınıflandırmasını yeniden tanımlayarak pazarda bir milat oluşturdu.

WEEX Crypto News, 2025-11-27 08:56:23

Buyback’in Geri Dönüşü: Kriptonun Yeniden Keşfi

Kripto para dünyası sürekli bir değişim ve gelişim içinde. 2022 yılında, kripto paraların geri satın alım (buyback) mekanizması American Securities and Exchange Commission (SEC) tarafından baskı altına alındı ve bu durum birçok projede bu uygulamanın durmasına neden oldu. Ancak, 2025 yılı bu bağlamda bir dönüşüm yılı olarak karşımıza çıkıyor. Uniswap ve Hyperliquid gibi dev projeler, yeni yasal düzenlemeler ışığında buyback stratejilerini tekrar gözden geçirdiler ve uygulamaya koydular.

Uniswap’ın buyback modelini yeniden değerlendirmeye alması birçok yatırımcı için merak uyandırdı. Hyperliquid, buyback uygulamalarında yüzde 99 başarı oranına ulaşarak, dikkatleri üzerine çekmeyi başardı. SEC’nin “crypto projects” adı altındaki yeni yaklaşımları, Clarity Act tarafından da desteklenerek buyback’in önündeki engelleri büyük ölçüde kaldırdı.

Buyback’lerin Gözden Kaybolması: SEC ve Yatırım Sözleşmeleri

Buyback uygulamalarının ortadan kalkmasının en önemli sebebi SEC’nin kripto varlıkları yatırım sözleşmesi olarak görmesiydi. 2021-2024 yılları arasında kripto paraların statüsüyle ilgili belirsizlik arttı. SEC’nin Howey Testi, bir varlığın yatırım sözleşmesi olup olmadığını anlamak için kullanılan bir testtir. Bu testin dört ana unsuru, birçok kripto varlığın yatırım sözleşmesi olarak değerlendirilmesine yol açtı ve dolayısıyla buyback uygulamaları da bu kapsamda değerlendirildi.

SEC’nin gözünde, buyback mekanizmaları tıpkı bir şirketin kendi hisselerini satın alarak hissedarlarına kar dağıtması gibiydi. Böyle bir yapı, kripto varlığın yatırım sözleşmesi olarak değerlendirilmesine neden oluyordu. Bu değerlendirme, başta Uniswap ve Compound gibi ABD merkezli projeleri yakından etkiledi. Bu nedenle, Uniswap, 2021 sonrası ücret mekanizmalarını etkinleştirme konusunda oldukça çekingen davrandı. Ancak 2025’e gelindiğinde, bu durumun değiştiği görüldü.

SEC’nin Görüşünde Değişim: Yapısal Kontrol ve Davranışlar

2025 yılına kadar SEC, kripto paraların yapısal ve kontrol mekanizmalarına odaklanarak değerlendirmelerini yeniden gözden geçirdi. Gensler altında SEC, daha önce sonuçlara ve davranışlara odaklanırken, Atkins liderliğinde yapı ve kontrol ile ilgili değerlendirmeye geçti. Bu perspektif değişikliği, bir ağın kimin tarafından kontrol edildiğine ve bu kontrolün ne kadar merkezsiz olduğuna odaklanmayı içeriyordu.

SEC’nin bu yaklaşımı, Ripple (XRP) davası örneği ile somutlaştı. Mahkeme, kurumsal yatırımcıları hedefleyen satışların menkul kıymet olarak değerlendirilebileceği ancak perakende yatırımcılar için aynı değerlendirmenin yapılamayacağını belirtti. Bu, aynı token’in farklı satış yöntemlerine göre farklı sınıflandırmalara tabi olabileceği anlamına geliyordu.

Yaşam Döngüsü Çerçevesi

Uniswap ve Hyperliquid gibi projelerin buyback mekanizmalarını yeniden uygulamaya alması, SEC’nin yaşam döngüsü çerçevesini benimsemesi ile doğrudan ilişkilidir. SEC, bir token’in hayat döngüsünün farklı aşamalarında farklı değerlendirilebileceğini tanıdı. Projelerin başlangıç aşamalarında, işler büyük ölçüde proje ekibinin performansına bağlıydı ve bu aşama, geleneksel yatırım sözleşmeleri ile benzer özellikler taşıyordu. Ancak, ağın merkezi olmayan bir yapıya kavuşması ile birlikte bu değerlendirme değişiyor. Artık, token’lerin değerlenmesi ve sistemin işleyişi, ekibin sürekli çalışmasına veya yeteneklerine bağlı değil. Bu, token’in hukuk statüsünü değiştiren bir geçiş dönemi oluşturdu.

Fonksiyonel Merkezilikten Uzaklaşma

SEC, sadece düğüm sayısına değil, kontrollerin kimde olduğu ve fonksiyonel yönetim yapısına da odaklanarak kriptoların ne kadar merkezsiz olduğunu belirliyor. Örneğin, bir protokol 10 bin düğümde çalışsa bile, kontrol yetkisi üç kişilik bir vakıf cüzdanında toplanıyorsa bu, gerçek bir merkezsizlik olarak kabul edilmiyor. Oysa merkezi olmayan yönetim kararı ile otomatikleşmiş sonuçlar ve müdahale edilemeyen akıllı kontratlar çok daha fazla merkezsizlik işareti.

Clarity Act ve Yeniden Tanımlanan Regülasyonlar

Clarity Act, kripto varlıkların hukuki statüsünün değerlendirilmesinde yeni bir aşama olarak tanımlanabilecek bir yasa tasarısıdır. Bu yasa, kripto paraların daimi olarak menkul kıymet olarak sınıflandırılmasının önüne geçiyor ve ikinci el piyasada hür irade ile alınıp satılabilen varlıkları dijital mal olarak sınıflandırıyor. Bu önemli bir değişim çünkü ikincil piyasa aktiviteleri artık CFTC tarafından denetleniyor.

Bu değişiklikler, buyback stratejilerinin yorumlanma şeklini de doğrudan etkiliyor. Bir token ikincil pazarda dijital mal olarak sınıflandırıldığında, buyback bir temettü dağıtımı olarak değil, daha çok arz yönetimi aracı olarak değerlendiriliyor. Clarity Act, bu anlamda buyback’in gelecekteki tasarımlarının yasal statüsünü olumlu yönde etkiliyor.

Uniswap ve Hyperliquid’in Yenilikçi Buyback Stratejisi

2025’te buyback uygulamaları, otomatik imha mekanizmaları ile birleşerek yeni bir boyut kazandı. Bu yöntem, gelirin doğrudan token sahiplerine dağıtılmamasını, bunun yerine akıllı kontratlar aracılığıyla arzın otomatik şekilde azaltılmasını sağladı. Uniswap’ın 2025 Kasım’ında duyurduğu “Unified Proposal” bu stratejiyi net bir şekilde ortaya koyuyor.

Bu yeni model, gelirin bir kısmının DAO hazinesine dağıtılmasını sağlarken, UNI sahiplerine doğrudan bir gelir aktarımı yapılmıyor. Aksine, akıllı kontrat piyasadan UNI alımı yaparak token’leri imha ediyor ve böylece dolaylı olarak token değerini artırıyor. Tüm bu süreç, DAO oylamaları ile yönetiliyor ve Uniswap Vakfı’nın müdahalesi elimine ediliyor.

Bu değişiklik, buyback işleminin yorumlanma biçimini de etkiliyor. 2025 modelinde mekanizma, arz ayarlama politikası olarak tanımlanarak, SEC’nin 2022 değerlendirmesi ile çelişmiyor ve Clarity Act tarafından dijital mal kategorisine uygun bulunuyor. Bu, yasal sınırların değiştiği ve protokollerin tasarımlarını yasal beklentilere göre uyarlayabileceği bir dönemi işaret ediyor.

Hyperliquid: Öne Çıkan Bir Buyback Uygulaması

2025 yılında buyback ve imha mekanizmalarını etkin bir şekilde uygulayan Hyperliquid, dikkat çekici birkaç özellikle katılımcılara güven veriyor. Otomatik mekanizmalar sayesinde, buyback ve imha işlemleri protokol kuralları çerçevesinde, merkezi olmayan şekilde yürütülüyor. Bu uygulamalar, gelirlerin vakıf kontrolündeki bir cüzdana akışını önleyerek, piyasayı etkileyebilecek bir fiyat manipülasyonu riskini de bertaraf ediyor.

Yasal Riskler ve Getiriler

Her ne kadar buyback uygulamaları yeniden canlanmış olsa da, bu uygulamaların tümü aynı yasal risklerden muaf değildir. SEC’nin mantığına göre, vakıf kararı ile yapılan alımların zamanlaması, fiyatı bilerek destekleme çabası olarak görülebilir. Bu yüzden, sürekli değişimler veya tek seferlik kontrol edilen planlar halen menkul kıymet statüsünde değerlendirilme riskini taşıyor. Ancak buyback tasarımları, yatırımcıların uzun vadeli kazançlarında bir öngörü oluşturmayı sağlayabilir. Fonksiyonel anlamda bağımsız ve otomatik yapılan imha işlemleri, projelerin temel yapılarında güçlenmesine katkıda bulunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

“Buyback” nedir ve kripto paralar için neden önemlidir?

“Buyback”, bir projenin gelirlerini kullanarak kendi token’lerini piyasadan satın almasıdır. Kripto paralar için arzı düşürerek fiyatı dolaylı yoldan artırması hedeflenir.

Clarity Act nedir ve kripto para piyasasına nasıl etki eder?

Clarity Act, ABD’de kripto varlıkların hukuki sınıflandırmasını düzenleyen bir yasa tasarısıdır. Kripto varlıkların menkul kıymet mi yoksa dijital mal mı olduğuna dair netlik sağlar.

Uniswap’ın yeni buyback stratejisi nasıl çalışıyor?

Uniswap, akıllı kontratlar aracılığıyla piyasalardan UNI satın alıyor ve ardından bu token’leri imha ederek arzı azaltıyor. Bu süreç, tamamen DAO kararları ile yönetiliyor.

SEC’nin nasıl bir yaklaşımı buyback uygulamalarını güvenli kılıyor?

SEC, buyback stratejilerinde merkezi olmayan kontrol ve otomasyon unsurlarının kullanılmasına önem veriyor. İnsan müdahalesinin sınırlı olması ve projenin merkezi olmayan yapısını koruması kritik.

Kripto varlıklarda “buyback” mekanizmasının geleceği ne olacak?

Buyback mekanizması muhtemelen kripto paraların değerlerini stabilize etmek için kullanılmaya devam edecek. Ancak, her buyback uygulaması farklı riskler taşıyabilir ve bu yüzden yapının dikkatli bir şekilde tasarlanması gereklidir.